Η Λέσβος παράγει εκατομμύρια, αλλά πού καταλήγουν τα χρήματα; Η ακτινογραφία του πλούτου του νησιού

Ελαιόλαδο, γάλα, τυροκομικά προϊόντα και ούζο αποτελούν βασικούς πυλώνες της παραγωγικής ταυτότητας του νησιού. Τα στοιχεία δείχνουν τη δυναμική τους, αλλά αναδεικνύουν και ένα κρίσιμο ερώτημα: πόση από την οικονομική αξία που δημιουργείται επιστρέφει στους ανθρώπους και στις επιχειρήσεις της Λέσβου;

Η Λέσβος διαθέτει προϊόντα με ισχυρή ταυτότητα και παρουσία πέρα από τα γεωγραφικά της όρια. Το ελαιόλαδο, τα γαλακτοκομικά, το ούζο και τα τοπικά αγροδιατροφικά προϊόντα αποτελούν σημαντικό κομμάτι της οικονομικής και πολιτιστικής φυσιογνωμίας του νησιού.

Πίσω από κάθε προϊόν υπάρχει μια ολόκληρη αλυσίδα: παραγωγοί, κτηνοτρόφοι, εργαζόμενοι, ελαιοτριβεία, τυροκομεία, ποτοποιίες, μεταφορές, εμπορικές επιχειρήσεις και εξαγωγές. Πρόκειται για δραστηριότητες που δημιουργούν εισόδημα και θέσεις εργασίας, στηρίζοντας εκατοντάδες οικογένειες.

Ωστόσο, υπάρχει ένα ερώτημα που σπάνια εξετάζεται συνολικά: πόσος από τον πλούτο που παράγεται στη Λέσβο παραμένει πραγματικά στη Λέσβο;

Το ελαιόλαδο και οι εκατομμύρια ελαιόδεντρα

Η ελαιοκομία αποτελεί διαχρονικά έναν από τους σημαντικότερους παραγωγικούς κλάδους του νησιού. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για το 2023, στη Λέσβο καταγράφονταν 6.928.423 ελαιόδεντρα, ενώ η παραγωγή ελαιοποιήσιμου καρπού έφτασε τους 24.401 τόνους.

Από αυτή την ποσότητα παράχθηκαν 5.656 τόνοι ελαιολάδου. Πρόκειται για μια σημαντική παραγωγική βάση, η οποία συντηρεί ελαιοπαραγωγούς, ελαιοτριβεία, εμπόρους και επιχειρήσεις τυποποίησης.

Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο πόσο λάδι παράγεται. Είναι και πώς διακινείται. Ένα μέρος της παραγωγής διατίθεται χύμα, ενώ ένα άλλο περνά από διαδικασίες τυποποίησης και εμπορίας με μεγαλύτερη δυνατότητα προστιθέμενης αξίας.

Η διαφορά είναι ουσιαστική. Όταν το προϊόν πωλείται ως πρώτη ύλη, ένα σημαντικό μέρος της εμπορικής του διαδρομής πραγματοποιείται εκτός του τόπου παραγωγής. Αντίθετα, όταν τυποποιείται, αποκτά εμπορική ταυτότητα και προωθείται με τοπικό brand, περισσότερα στάδια της οικονομικής δραστηριότητας μπορούν να παραμείνουν στο νησί.

Η πρόκληση για τη Λέσβο είναι να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τη μεταποίηση και την οργανωμένη εμπορική παρουσία του λεσβιακού ελαιολάδου.

Η κτηνοτροφία και η οικονομία του γάλακτος

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η συμβολή της κτηνοτροφίας. Τα στοιχεία του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ για το 2024 καταγράφουν 50.708 τόνους πρόβειου γάλακτος στην περιοχή του Νομού Λέσβου, με μέση τιμή παραγωγού 1,41 ευρώ ανά κιλό.

Παράλληλα, η παραγωγή γίδινου γάλακτος έφτασε τους 4.152 τόνους, με μέση τιμή 0,85 ευρώ ανά κιλό.

Με βάση τις παραπάνω ποσότητες και τις αντίστοιχες μέσες τιμές, η αξία των παραδόσεων υπολογίζεται σε περίπου 75 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για εκτίμηση της ακαθάριστης αξίας του γάλακτος που παραδόθηκε από τους παραγωγούς και όχι για καθαρό εισόδημα των κτηνοτρόφων ή κέρδη των τυροκομείων.

Επιπλέον, τα συγκεκριμένα στοιχεία αφορούν τον Νομό Λέσβου και όχι αποκλειστικά το νησί της Λέσβου.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκεται ένας ολόκληρος παραγωγικός μηχανισμός. Η κτηνοτροφία στηρίζει την παραγωγή τυριών και άλλων γαλακτοκομικών προϊόντων, ενώ δημιουργεί οικονομική δραστηριότητα σε περιοχές της λεσβιακής υπαίθρου που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον πρωτογενή τομέα.

Το μεγάλο στοίχημα είναι να διασφαλιστεί ότι η αξία του γάλακτος δεν εξαντλείται στην τιμή που λαμβάνει ο παραγωγός, αλλά ενισχύει συνολικά την τοπική παραγωγική αλυσίδα.

Το ούζο με διεθνή παρουσία

Εάν υπάρχει ένα προϊόν που έχει συνδεθεί όσο λίγα με τη Λέσβο, αυτό είναι το ούζο.

Οι ποτοποιίες του νησιού αποτελούν σημαντικό κομμάτι της τοπικής μεταποιητικής δραστηριότητας, ενώ το προϊόν έχει αποκτήσει αναγνωρισιμότητα σε πολλές διεθνείς αγορές.

Σε πανελλαδικό επίπεδο, οι εξαγωγές ελληνικού ούζου το 2024 έφτασαν τα 64,3 εκατομμύρια ευρώ, από 61,1 εκατομμύρια ευρώ το 2023, καταγράφοντας αύξηση 5,2%. Η συνολική εξαγόμενη ποσότητα ανήλθε σε 25,4 εκατομμύρια κιλά.

Η Γερμανία αποτελεί τον σημαντικότερο προορισμό, απορροφώντας περίπου το 43,5% της αξίας των ελληνικών εξαγωγών ούζου.

Τα στοιχεία αυτά αφορούν το σύνολο της χώρας και όχι αποκλειστικά τις λεσβιακές ποτοποιίες. Ωστόσο, αποτυπώνουν τις δυνατότητες μιας αγοράς στην οποία η Λέσβος διαθέτει ισχυρή παράδοση και αναγνωρίσιμη παραγωγική ταυτότητα.

Το ζητούμενο είναι η περαιτέρω ενίσχυση της εξωστρέφειας, η ανάπτυξη νέων αγορών και η σύνδεση του προϊόντος με τον τόπο προέλευσής του.

Πόσα χρήματα μένουν τελικά στο νησί;

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της έρευνας.

Παρά τη σημασία της αγροτικής παραγωγής και της μεταποίησης, δεν υπάρχει διαθέσιμος ενιαίος επίσημος δείκτης που να δείχνει τι ποσοστό της συνολικής οικονομικής αξίας των προϊόντων της Λέσβου παραμένει στο νησί.

Δεν υπάρχει, δηλαδή, συγκεντρωτικός λογαριασμός που να υπολογίζει τα χρήματα που καταλήγουν στους παραγωγούς, στους εργαζομένους, στις τοπικές επιχειρήσεις, στους προμηθευτές και στις επενδύσεις που πραγματοποιούνται στη Λέσβο.

Οι Περιφερειακοί Λογαριασμοί της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία στο Βόρειο Αιγαίο έφτασε τα 2,595 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023, αυξημένη κατά 8,5% σε σχέση με το 2022. Ωστόσο, τα στοιχεία αφορούν ολόκληρη την Περιφέρεια και δεν απομονώνουν την οικονομική δραστηριότητα της Λέσβου ή συγκεκριμένων παραγωγικών κλάδων.

Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια πόσος πλούτος δημιουργείται αποκλειστικά από το λεσβιακό ελαιόλαδο, τα τυροκομικά και το ούζο, ούτε ποιο ποσοστό του επιστρέφει στην τοπική κοινωνία.

Η απάντηση, άλλωστε, δεν βρίσκεται μόνο στις πωλήσεις και στις εξαγωγές. Βρίσκεται και στο πού γίνεται η τυποποίηση, πού αγοράζονται οι πρώτες ύλες, πού απασχολούνται οι εργαζόμενοι, πού φορολογούνται οι επιχειρήσεις και πού πραγματοποιούνται οι επενδύσεις.

Το επόμενο βήμα για την τοπική οικονομία

Η Λέσβος δεν στερείται παραγωγικών δυνατοτήτων. Διαθέτει προϊόντα με ιστορία, ποιότητα και αναγνωρισιμότητα. Διαθέτει επίσης ανθρώπους που συνεχίζουν να παράγουν, να μεταποιούν και να επιχειρούν, συχνά κάτω από δύσκολες συνθήκες.

Αυτό που χρειάζεται είναι μια πιο οργανωμένη στρατηγική για την ενίσχυση της τοπικής προστιθέμενης αξίας.

Περισσότερη τυποποίηση, ισχυρότερα τοπικά εμπορικά σήματα, καλύτερη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές, συνεργασίες μεταξύ παραγωγών και επιχειρήσεων και επενδύσεις στη μεταποίηση μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα.

Γιατί η πραγματική επιτυχία μιας παραγωγικής οικονομίας δεν μετριέται μόνο από το πόσα προϊόντα παράγει ή πόσα χρήματα φέρνει από το εξωτερικό.

Μετριέται και από το πόσες θέσεις εργασίας δημιουργεί, πόσες οικογένειες στηρίζει και πόσο εισόδημα επιστρέφει στον τόπο που το παράγει.

Η Λέσβος έχει τη δυνατότητα να παράγει πλούτο. Το μεγάλο στοίχημα είναι να καταφέρει να κρατά μεγαλύτερο μέρος αυτού του πλούτου στον τόπο της.