53 χρόνια από το Πολυτεχνείο: Πώς έζησε η Λέσβος τη Χούντα, την εξέγερση και τις πρώτες ημέρες της ελευθερίας
Η 21η Απριλίου 1967 άλλαξε τη ζωή και στη Λέσβο
Το πρωινό της 21ης Απριλίου 1967 η Ελλάδα ξύπνησε υπό στρατιωτική δικτατορία. Η κατάλυση της δημοκρατίας, οι συλλήψεις πολιτών, η λογοκρισία, οι διώξεις και η απαγόρευση πολιτικών ελευθεριών επηρέασαν κάθε γωνιά της χώρας. Η Λέσβος δεν αποτέλεσε εξαίρεση.
Στη Μυτιλήνη, όπως και στα χωριά του νησιού, η καθημερινότητα μπήκε σε μια νέα πραγματικότητα. Η πολιτική δραστηριότητα περιορίστηκε, ο Τύπος βρέθηκε υπό καθεστώς ελέγχου και η δημόσια έκφραση αντίθετης άποψης μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές συνέπειες.
Χαρακτηριστικό στοιχείο της εποχής αποτελεί ακόμη και η αλλαγή του υπότιτλου της τοπικής εφημερίδας «Δημοκράτης». Πριν από τη δικτατορία αυτοπροσδιοριζόταν ως εφημερίδα «δημοκρατικών αρχών». Μετά το πραξικόπημα ο υπότιτλος άλλαξε, αρχικά σε «εθνικών δημοκρατικών αρχών» και στη συνέχεια σε «εθνικών αρχών».
Μια μικρή αλλά χαρακτηριστική αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο η δικτατορία επηρέασε ακόμη και τη δημόσια εικόνα του τοπικού Τύπου.
Η αντίσταση στη δικτατορία είχε και λεσβιακό αποτύπωμα
Παρά το κλίμα φόβου, στη Λέσβο υπήρξαν άνθρωποι που δεν αποδέχθηκαν τη δικτατορία.
Νέοι, πολιτικοποιημένοι πολίτες και άνθρωποι με αντιδικτατορική δράση συμμετείχαν σε κινήσεις αντίστασης, διατηρώντας ζωντανή την προσπάθεια για την αποκατάσταση της δημοκρατίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μαρτυρίες του Δημήτρη Μπουρνού, ο οποίος σε συνέντευξή του στο ιστορικό αρχείο Istorima περιγράφει την αντιδικτατορική δράση του από την εφηβική του ηλικία στη Μυτιλήνη, αλλά και τη μετέπειτα συμμετοχή του στους φοιτητικούς αγώνες στην Αθήνα.
Η δράση του και οι εμπειρίες του αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της τοπικής ιστορίας, καθώς δείχνουν ότι η αντιδικτατορική αντίσταση δεν περιορίστηκε στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Νοέμβριος 1973: Το Πολυτεχνείο συγκλονίζει και τη Λέσβο
Τον Νοέμβριο του 1973 η Ελλάδα βρίσκεται σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές της δικτατορίας.
Στις 14 Νοεμβρίου ξεκινά η κατάληψη του Πολυτεχνείου. Οι φοιτητές διεκδικούν ελευθερία, δημοκρατία και την απομάκρυνση της στρατιωτικής δικτατορίας.
Ο ραδιοφωνικός σταθμός των εξεγερμένων μεταφέρει τα μηνύματα στους δρόμους και στα σπίτια. Το «Εδώ Πολυτεχνείο» γίνεται η φωνή μιας ολόκληρης γενιάς.
Στις 16 Νοεμβρίου η κατάσταση κλιμακώνεται. Στους δρόμους της Αθήνας αναπτύσσονται στρατιωτικές δυνάμεις, ενώ τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου το τανκ εισβάλλει στον χώρο του Πολυτεχνείου.
Τα γεγονότα συγκλονίζουν ολόκληρη τη χώρα, φυσικά και τη Λέσβο.
Για τους κατοίκους του νησιού, η εξέγερση δεν ήταν μια μακρινή φοιτητική κινητοποίηση. Ήταν η κορύφωση μιας επταετίας περιορισμών και καταστολής, με ιδιαίτερη συναισθηματική βαρύτητα για μια κοινωνία που είχε και δικούς της ανθρώπους στην Αθήνα.
Ο Μιχάλης Μυρογιάννης, η τραγική σύνδεση της Λέσβου με το Πολυτεχνείο
Η Λέσβος είχε έναν ιδιαίτερο και τραγικό λόγο να θυμάται τα γεγονότα.
Ο 20χρονος Μιχάλης Μυρογιάννης, με καταγωγή από τη Μυτιλήνη, δολοφονήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 1973 από τον χουντικό αξιωματικό Νικόλαο Ντερτιλή.
Ο θάνατός του αποτέλεσε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά εγκλήματα της περιόδου της αιματηρής καταστολής.
Η είδηση του θανάτου του σήμαινε για τη Λέσβο ότι η τραγωδία του Πολυτεχνείου είχε πλέον και ένα δικό της πρόσωπο.
Δεν ήταν μόνο οι φοιτητές της Αθήνας, οι διαδηλωτές και οι νεκροί μιας εξέγερσης. Ήταν και ένα παιδί της Μυτιλήνης που δεν επέστρεψε ποτέ στην πατρίδα του.
1974-1975: Η δημοκρατία επιστρέφει και οι δρόμοι της Μυτιλήνης γεμίζουν κόσμο
Η πτώση της δικτατορίας τον Ιούλιο του 1974 και η αποκατάσταση της δημοκρατίας σηματοδότησαν μια νέα εποχή και για τη Λέσβο.
Οι επέτειοι του Πολυτεχνείου άρχισαν να αποκτούν δημόσιο χαρακτήρα, με τη συμμετοχή μαθητών, σπουδαστών, εργαζομένων και πολιτών.
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα ιστορικά φωτογραφικά ντοκουμέντα που έχουν διασώσει οι «Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας».
Στις 17 Νοεμβρίου 1975 πραγματοποιήθηκε μεγάλη μαθητική πορεία στη Μυτιλήνη προς το Άγαλμα της Ελευθερίας, την οποία διοργάνωσε η Λεσβιακή Κίνηση Μαθητών (ΛΕΚΙΜ).
Την ίδια χρονιά, η Παλλεσβιακή Κίνηση Νέων, σε συνεργασία με τον Δήμο Μυτιλήνης, διοργάνωσε μεγάλη εκδήλωση στο Δημοτικό Θέατρο. Στους ομιλητές περιλαμβάνονταν ο τότε δήμαρχος Απόστολος Αποστόλου και ο συγγραφέας Αντώνης Σαμαράκης.
Ήταν μια διαφορετική εικόνα από εκείνη των προηγούμενων χρόνων. Οι νέοι μπορούσαν πλέον να συγκεντρώνονται δημόσια, να μιλούν, να διαδηλώνουν και να τιμούν τους ανθρώπους που αγωνίστηκαν για την ελευθερία.
Οι πρώτες επέτειοι έγιναν υπόθεση της νεολαίας
Στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, οι εκδηλώσεις για το Πολυτεχνείο στη Λέσβο είχαν έντονο μαθητικό και φοιτητικό χαρακτήρα.
Μαθητές και σπουδαστές της Παιδαγωγικής Ακαδημίας Μυτιλήνης και της Τεχνικής Σχολής συμμετείχαν σε αποχές από τα μαθήματα και στις επετειακές κινητοποιήσεις.
Το 1977 καταγράφονται επίσης εκδηλώσεις μαθητών στο Πλωμάρι, στην πλατεία της περιοχής, αποδεικνύοντας ότι η επέτειος δεν περιοριζόταν στη Μυτιλήνη.
Από το 1983, το Δημοτικό Κέντρο Νεότητας διοργάνωνε πολυήμερες εκδηλώσεις στο Δημοτικό Θέατρο, με μουσικές παραστάσεις, θεατρικά έργα και αναπαραστάσεις των γεγονότων.
Το Παλλεσβιακό Εργατικό Κέντρο προστέθηκε επίσης στους διοργανωτές μετά το 1982.
Η προτομή του Μιχάλη Μυρογιάννη έγινε σημείο ιστορικής μνήμης
Τον Νοέμβριο του 1982, στο πάρκο της Αγίας Ειρήνης στη Μυτιλήνη, τοποθετήθηκε η προτομή του Μιχάλη Μυρογιάννη, με πρωτοβουλία του Δήμου.
Από τότε αποτέλεσε το βασικό σημείο αναφοράς των εκδηλώσεων για την επέτειο του Πολυτεχνείου στη Λέσβο.
Κάθε χρόνο, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικοί, εργαζόμενοι και πολίτες συγκεντρώνονται στο σημείο για να αποτίσουν φόρο τιμής.
Το προσκλητήριο των νεκρών, η κατάθεση στεφάνων και τα τραγούδια της εξέγερσης διατηρούν ζωντανή τη σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με τα γεγονότα του 1973.
53 χρόνια μετά, η Λέσβος θυμάται
Η ιστορία του Πολυτεχνείου στη Λέσβο δεν είναι μόνο η ιστορία ενός ανθρώπου που δολοφονήθηκε από τη δικτατορία.
Είναι η ιστορία μιας ολόκληρης κοινωνίας που έζησε επτά χρόνια πολιτικών περιορισμών, ανθρώπων που αντιστάθηκαν, νέων που διεκδίκησαν την ελευθερία και μιας γενιάς που βγήκε στους δρόμους μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας.
Είναι επίσης η ιστορία των φωτογραφιών, των μαρτυριών και των αρχείων που σήμερα μας επιτρέπουν να ανασυνθέσουμε εκείνη την εποχή.
Πενήντα τρία χρόνια μετά, οι εικόνες των μαθητικών πορειών στη Μυτιλήνη, οι εκδηλώσεις στο Πλωμάρι και η προτομή του Μιχάλη Μυρογιάννη στην Αγία Ειρήνη αποτελούν κομμάτια μιας ιστορικής διαδρομής που αξίζει να γνωρίζουν οι νεότερες γενιές.
Γιατί το Πολυτεχνείο δεν ανήκει μόνο στην Αθήνα.
Ανήκει και στη Λέσβο. Στους ανθρώπους της, στους αγώνες τους και στη μνήμη ενός 20χρονου Μυτιληνιού που η ιστορία δεν πρέπει να ξεχάσει.




ΓΡΑΨΤΕ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ