Μυτιλήνη: Τότε που η έξοδος για σινεμά ήταν ολόκληρη υπόθεση

ΦΩΤΟ: Nikos Ximaira

Από τη «Σαπφώ» και τον «Ορφέα» μέχρι τον «Αρίωνα», τα παλιά κινηματοθέατρα της πόλης, οι ταινίες μιας άλλης εποχής και οι κυριακάτικες βόλτες που έγραψαν τη δική τους ιστορία.

Υπήρχε μια εποχή που η έξοδος για σινεμά στη Μυτιλήνη δεν ήταν απλώς μια απόφαση της τελευταίας στιγμής. Ήταν ολόκληρη υπόθεση. Η επιλογή της ταινίας, η συνάντηση με την παρέα, η βόλτα στην πόλη και η προσμονή πριν σβήσουν τα φώτα της αίθουσας αποτελούσαν μέρος μιας συνήθειας που για πολλές γενιές Μυτιληνιών συνδέθηκε με τις πιο όμορφες αναμνήσεις τους.

Σήμερα, που οι ταινίες βρίσκονται λίγα κλικ μακριά και η ψυχαγωγία έχει μεταφερθεί σε μεγάλο βαθμό στις οθόνες του σπιτιού, η ιστορία των παλιών κινηματογράφων της Μυτιλήνης θυμίζει μια διαφορετική εποχή. Μια εποχή κατά την οποία το σινεμά ήταν σημείο συνάντησης, κοινωνική έξοδος και κομμάτι της καθημερινής ζωής της πόλης.

Και αυτή η ιστορία δεν στηρίζεται μόνο στη νοσταλγία. Διασώζεται μέσα από παλιά κινηματογραφικά προγράμματα, εισιτήρια και μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν εκείνα τα χρόνια.

Η Μυτιλήνη είχε κινηματογραφική ζωή ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα

Η σχέση της πόλης με τον κινηματογράφο ξεκίνησε πολύ νωρίς. Σύμφωνα με ιστορική έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Short Stories, ο κινηματογράφος «Σαπφώ» άνοιξε τον Οκτώβριο του 1909, ενώ ήδη από τις αρχές της ίδιας χρονιάς λειτουργούσε στη Μυτιλήνη και άλλος κινηματογράφος, του οποίου το όνομα δεν έχει καταγραφεί στην έρευνα.

Την ίδια περίοδο λειτούργησε και ο κινηματογράφος «Η Ωραία Λέσβος», στο θέατρο Καψιμάλη, πριν μεταφερθεί στο Αϊβαλί στις αρχές του 1910. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η κινηματογραφική ψυχαγωγία είχε κάνει την εμφάνισή της στην πόλη ήδη από τα πρώτα χρόνια του νέου αιώνα.

Η εξέλιξη αυτή δεν ήταν ασήμαντη. Ο κινηματογράφος ήταν τότε μια νέα μορφή ψυχαγωγίας που άλλαζε σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρακολουθούσαν ιστορίες, ανακάλυπταν ηθοποιούς και περνούσαν τον ελεύθερο χρόνο τους.

Η Μυτιλήνη, με την έντονη εμπορική και κοινωνική ζωή της, απέκτησε τη δική της κινηματογραφική παράδοση, η οποία συνέχισε να εξελίσσεται τις επόμενες δεκαετίες.

«Πάνθεον», «Σαπφώ» και «Λεσβιακόν»: Τα προγράμματα μιας άλλης εποχής

Ένα πολύτιμο παράθυρο στην κινηματογραφική ζωή της παλιάς Μυτιλήνης ανοίγει η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης.

Στο αρχείο της διατηρούνται 201 ψηφιοποιημένα προπολεμικά προγράμματα και εισιτήρια κινηματογραφικών προβολών και θεατρικών παραστάσεων. Το υλικό αφορά, μεταξύ άλλων, τα κινηματοθέατρα «Πάνθεον», «Σαπφώ» και «Λεσβιακόν», ενώ περιλαμβάνει τεκμήρια από την περίοδο του Μεσοπολέμου.

Τα αρχειακά στοιχεία αποκαλύπτουν ότι, ακόμη και στις αρχές της δεκαετίας του 1930, όταν η Ελλάδα βρισκόταν αντιμέτωπη με σοβαρές οικονομικές δυσκολίες, η κινηματογραφική και θεατρική ζωή της πόλης παρέμενε ενεργή.

Οι τοπικές εφημερίδες δημοσίευαν ειδικές στήλες για τις παραστάσεις και τις προβολές, ενώ οι επιχειρηματίες του χώρου προσπαθούσαν να προσελκύσουν το κοινό με γνωστά έργα και πλούσια προγράμματα.

Σε δημοσίευμα της εφημερίδας «Ταχυδρόμος» το 1932, το «Σινέ Πάνθεον» διαφήμιζε ταινία με τον τίτλο «Ο Αστυνόμος του καθήκοντος», η οποία παρουσιαζόταν ως ομιλούσα, άδουσα και ηχητική. Στα προγράμματα υπήρχαν επίσης παιδικές προβολές, ακόμη και ταινίες με τον Μίκυ Μάους.

Οι λεπτομέρειες αυτές κάνουν την ιστορία πιο ζωντανή. Πίσω από τα ονόματα των κινηματογράφων υπήρχαν συγκεκριμένες ταινίες, διαφημίσεις, εισιτήρια και θεατές που περίμεναν να παρακολουθήσουν το επόμενο έργο.

Η οδός Σμύρνης και τα τρία σινεμά που έγραψαν ιστορία

Για πολλές δεκαετίες, ένα από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς της κινηματογραφικής ζωής της πόλης ήταν η οδός Σμύρνης.

Εκεί βρίσκονταν τρεις χειμερινοί κινηματογράφοι που έχουν μείνει στη μνήμη των παλαιότερων κατοίκων: ο «Αρίων», η «Σαπφώ» και ο «Ορφέας».

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του StoNisi, το κτίριο όπου λειτουργεί σήμερα ο «Αρίων» είχε αρχικά στεγάσει εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πριν μετατραπεί σε κινηματογράφο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η «Σαπφώ» βρισκόταν στη θέση όπου αναπτύχθηκε αργότερα εμπορικό κέντρο, ενώ ο «Ορφέας» λειτουργούσε στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα σούπερ μάρκετ.

Τρεις κινηματογράφοι σε έναν δρόμο, σε μικρή απόσταση μεταξύ τους. Για την πόλη, δεν ήταν απλώς τρεις επιχειρήσεις ψυχαγωγίας. Ήταν χώροι στους οποίους συναντιόνταν φίλοι, οικογένειες και παρέες, ενώ η επιλογή του κινηματογράφου μπορούσε να αποτελέσει αφορμή για μια ολόκληρη βραδινή έξοδο.

Η οδός Σμύρνης αποτελεί έτσι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η διασκέδαση συνδεόταν με συγκεκριμένα σημεία της παλιάς Μυτιλήνης.

Η Κυριακάτικη βόλτα και το θερινό σινεμά

Η κινηματογραφική ζωή της πόλης δεν περιοριζόταν στις κλειστές αίθουσες του χειμώνα.

Σε προφορική μαρτυρία που καταγράφεται στο ψηφιακό αρχείο Istorima, ο Νικόλαος Βουδούκης περιγράφει τις συνήθειες διασκέδασης της παλιάς Μυτιλήνης και θυμάται ότι οι κυριακάτικες βόλτες στο λιμάνι συνδέονταν συχνά με μια επίσκεψη στον κινηματογράφο.

Όπως αφηγείται, οι νέοι κατέβαιναν για την καθιερωμένη βόλτα και στη συνέχεια πήγαιναν σινεμά. Αναφέρεται επίσης στην ύπαρξη αρκετών θερινών κινηματογράφων στην πόλη.

Η μαρτυρία προσφέρει μια εικόνα μιας κοινωνικής ζωής που είχε διαφορετικούς ρυθμούς από τη σημερινή. Η βόλτα, η συνάντηση με γνωστούς και η κινηματογραφική προβολή μπορούσαν να αποτελούν διαδοχικά μέρη της ίδιας εξόδου.

Το θερινό σινεμά, με την ανοιχτή αίθουσα και την προβολή κάτω από τον καλοκαιρινό ουρανό, είχε τη δική του ξεχωριστή θέση σε αυτήν την εμπειρία.

Δεν ήταν μόνο η ταινία. Ήταν και η ατμόσφαιρα, η παρέα και η αίσθηση ότι η πόλη ζούσε έξω, στους δρόμους και στους χώρους συνάντησης.

Οι κινηματογραφικές λέσχες και οι διαφορετικές γενιές θεατών

Η κινηματογραφική παράδοση της Μυτιλήνης δεν περιορίστηκε στις εμπορικές αίθουσες.

Στην ίδια προφορική μαρτυρία, ο Νικόλαος Βουδούκης αναφέρεται στις κινηματογραφικές λέσχες που λειτούργησαν στην πόλη. Οι προβολές πραγματοποιούνταν τον χειμώνα στο Δημοτικό Θέατρο, ενώ το καλοκαίρι μεταφέρονταν σε θερινό κινηματογράφο.

Η μαρτυρία αναφέρει διαδοχικά την Κινηματογραφική Λέσχη Μυτιλήνης, τη Λέσχη Φίλων Παλαιού Κινηματογράφου, το Cinema Club και μια λέσχη που διοργάνωνε μεταμεσονύκτιες προβολές, κυρίως θρίλερ και αστυνομικών ταινιών.

Οι λέσχες αυτές προσέφεραν μια διαφορετική σχέση με το σινεμά, καθώς έδιναν χώρο σε θεατές που ενδιαφέρονταν να ανακαλύψουν διαφορετικά είδη ταινιών και να μοιραστούν την εμπειρία της προβολής.

Η παρουσία τους αποτελεί ένα ακόμη κομμάτι της πολιτιστικής ιστορίας της Μυτιλήνης και δείχνει ότι η κινηματογραφική ζωή της πόλης δεν εξαντλούνταν στις εμπορικές επιτυχίες της κάθε εποχής.

Από τα παλιά σινεμά στη σημερινή εποχή

Η δεκαετία του 1980 έφερε σημαντικές αλλαγές. Σύμφωνα με το StoNisi, οι τρεις χειμερινοί κινηματογράφοι της οδού Σμύρνης έκλεισαν, ενώ ο «Αρίων» άλλαξε χρήση και μετατράπηκε διαδοχικά σε σούπερ μάρκετ, ντισκοτέκ και καφέ-μπαρ.

Αργότερα, το 2000, ο «Αρίων» επαναλειτούργησε ως κινηματογράφος. Σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα του, αποτελεί ιστορικό κινηματογραφικό σημείο της Μυτιλήνης και διαθέτει σήμερα δύο αίθουσες.

Η διαδρομή του κτιρίου αποτυπώνει, με έναν τρόπο, τις αλλαγές στις συνήθειες ψυχαγωγίας της πόλης. Χώροι που κάποτε συγκέντρωναν εκατοντάδες θεατές έκλεισαν ή απέκτησαν διαφορετική χρήση, ενώ άλλοι διατήρησαν τη σύνδεσή τους με τον κινηματογράφο.

Η εμπειρία, βέβαια, έχει αλλάξει. Οι επιλογές είναι περισσότερες, η τεχνολογία έχει προχωρήσει και οι ταινίες μπορούν να προβληθούν σε πολλές διαφορετικές συσκευές. Αυτό που δεν έχει αλλάξει είναι η ιδιαίτερη αίσθηση της παρακολούθησης μιας ταινίας στη μεγάλη οθόνη.

Μια ιστορία που συνεχίζεται μέσα από τις αναμνήσεις

Η ιστορία των παλιών κινηματογράφων της Μυτιλήνης δεν βρίσκεται μόνο στα κτίρια που άλλαξαν χρήση ή στις αίθουσες που έκλεισαν. Βρίσκεται στα προγράμματα που διασώθηκαν, στις παλιές διαφημίσεις, στις προφορικές μαρτυρίες και στις αναμνήσεις όσων έζησαν εκείνη την εποχή.

Για κάποιους, ο «Αρίων», η «Σαπφώ» και ο «Ορφέας» είναι ονόματα που συνδέονται με τα παιδικά τους χρόνια. Για άλλους, αποτελούν μέρος μιας ιστορίας που δεν πρόλαβαν να γνωρίσουν.

Η έρευνα της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Μυτιλήνης προσφέρει τη δυνατότητα να γνωρίσουμε αυτήν την ιστορία μέσα από πραγματικά τεκμήρια, ενώ οι μαρτυρίες στο Istorima συμπληρώνουν την εικόνα με προσωπικές αναμνήσεις.

Ίσως, τελικά, αυτό που έκανε την έξοδο για σινεμά ολόκληρη υπόθεση να μην ήταν μόνο οι ταινίες. Ήταν όλα όσα συνέβαιναν γύρω από αυτές: η βόλτα, η παρέα, η συνάντηση με γνωστούς και η αίσθηση ότι για λίγες ώρες μια ολόκληρη πόλη μοιραζόταν την ίδια ιστορία.

Και αυτή είναι μια πλευρά της παλιάς Μυτιλήνης που αξίζει να παραμείνει ζωντανή.