Οι επιπτώσεις του διαδικτύου στη δημοκρατία, τον δημόσιο χώρο και τα παραδοσιακά ΜΜΕ

Το διαδίκτυο «σαρώνει» μεταξύ των νέων σε όλο τον πλανήτη. Αποτελεί «οντολογικό» φαινόμενο, την «οικολογία» της εποχής μας, έπαιξε σημαντικό ρόλο στις αραβικές εξεγέρσεις και βιώνεται ως μια ιδιότυπη «συμμετοχική» δημοκρατία από τη νεολαία που ζει σε αυταρχικά καθεστώτα.

Με βάση τις πυκνές εμπειρίες που έχουν παραγάγει -παρά τον μικρό χρόνο ζωής τους- τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, Έλληνες και Γάλλοι καθηγητές ανέλαβαν να ερμηνεύσουν τις επιπτώσεις τους στη δημοκρατία, τον δημόσιο χώρο και τα παραδοσιακά μέσα μαζικής ενημέρωσης, σε στρογγυλό τραπέζι που οργανώθηκε από το Γαλλικό Ινστιτούτο στην Αθήνα, στο πλαίσιο σειράς εκδηλώσεων για τη Διακυβέρνηση.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν ή υπονομεύουν τη δημοκρατία; Σίγουρα βοήθησαν στις εξεγέρσεις της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής -«Merci Facebook» γράφτηκε στους τοίχους της Τύνιδας- και ενεργοποίησε τους Αγανακτισμένους της Ισπανίας και το Κίνημα Occupy στις ΗΠΑ.

«Το διαδίκτυο γίνεται εργαλείο οργάνωσης όταν βρίσκεσαι στο δρόμο», ειπώθηκε χαρακτηριστικά, βλέπεις τα συνθήματα, τις εκκλήσεις, τα «αποδεικτικά» βίντεο. Μπορεί εύκολα να συμβεί και το αντίθετο: η άλλη πλευρά να διεισδύσει ή να δημιουργήσει δικούς της διαδικτυακούς τόπους. Εξίσου «δυνατά», εγγράφεται, η πολιτική κακοφωνία, ο λαϊκισμός η εμπορευματοποίηση. Από την άλλη πλευρά, τα όρια του διαδικτύου ορίζονται από την κάλπη και την αντιπροσωπευτική δημοκρατία.

Αν ενισχύει τις δυνάμεις της χειραφέτησης ή της χειραγώγησης είναι ένα ανοιχτό στοίχημα. Εξαρτάται από την κοινωνία, την ιστορία της και τη στιγμή που χρησιμοποιούνται τα διαδικτυακά εργαλεία, αλλά «αξίζει να το ρισκάρουμε», ήταν η γενική παραδοχή των ομιλητών.

Εξάλλου η e-διαμεσολάβηση αποτελεί «οντολογικό» φαινόμενο της εποχής μας. Ως προς τις επιπτώσεις στα παραδοσιακά ΜΜΕ, ο μεγάλος όγκος πληροφοριών, γρήγορα μεταφερόμενος παντού από το διαδίκτυο, έχει κάνει αφ΄ ενός πιο εύκολη τη δουλειά του δημοσιογράφου, ο οποίος βρίσκει «έτοιμη δουλειά» στο διαδίκτυο και «πρόθυμο» συνεργάτη τον πολίτη-δημοσιογράφο (με σχόλια-βίντεο κ.λπ.), αφ΄ ετέρου έχει τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις στην παραδοσιακή δημοσιογραφία και στην αναθεώρηση του τρόπου σκέψης, γραφής και προβολής των ειδήσεων. Τελευταίο «θύμα» αυτών των καταιγιστικών αλλαγών το περιοδικό Newsweek, το οποίο αποσύρεται από την έντυπη κυκλοφορία και κρατάει μόνον την ηλεκτρονική του μορφή.

Αυτό είναι το δίλημμα πολλών εκδοτών: Να κρατήσουν μόνον την ηλεκτρονική μορφή των εντύπων τους; Δίλημμα αποτελεί και το κλείδωμα ή όχι των ιστοσελίδων. Μια βιώσιμη εκδοχή φαίνεται να αποτελεί η ιστοσελίδα Huffington Post, που στηρίζεται σε λίγους υπαλλήλους, αναπαραγωγή πληροφοριών και συμμετοχή των πολιτών. Μια ενδιαφέρουσα αναφορά υπήρξε και στα Wikileaks, τα οποία στηρίχθηκαν στον συνδυασμό των ικανοτήτων hackers και έμπειρων δημοσιογράφων-ερευνητών, αλλά -όπως επίσης τονίστηκε- οφείλουν την τεράστια απήχησή τους στη συνεργασία τεσσάρων μεγάλων εντύπων (Guardian, NYT, Spiegel, El Pais), που αποφάσισαν να τα δημοσιεύσουν.

Η ένσταση που διατυπώθηκε για τα Wikileaks και τον Τζούλιαν Ασάνζ είναι ότι ενώ έγιναν τιμητές των πάντων δεν λογοδοτούν σε κανέναν και δεν ξέρουμε τίποτα γι΄ αυτούς. Στο στρογγυλό τραπέζι για το «Διαδίκτυο, δημοκρατία και δημόσιος χώρος», που οργάνωσε το Γαλλικό Ινστιτούτο σε συνεργασία με το ΕΛΙΑΜΕΠ, συμμετείχαν ο Γάλλος κοινωνιολόγος και καθηγητής της Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales Ντομινίκ Καρντόν, ο Γάλλος ερευνητής στο Institut de Relations Internationales et Strategiques Φρανσουά-Μπερνάρ Ιιγκ, ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο Αθηνών στο τμήμα επικοινωνίας και ΜΜΕ Νίκος Δεμερτζής και ο διδάκτωρ κοινωνικών επιστημών, ΕΛΙΑΜΕΠ (Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής) Γιώργος Τζογόπουλος. Τη συζήτηση συντόνισε ο καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου Γιάννης Σκαρπέλος.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ